Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej
Podwyższenie kapitału zakładowego spółki akcyjnej może zostać dokonane zarówno na zasadach ogólnych - na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, bądź też przez Zarząd Spółki do wysokości kapitału docelowego. W przedmiotowym artykule omówione zostanie podwyższenie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej na zasadach ogólnych w poprzez objęcie akcji w drodze subskrypcji prywatnej.
Zgodnie z art. 431 § 1 KSH podwyższenie kapitału zakładowego wymaga zmiany statutu i następuje w drodze emisji nowych akcji lub podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych akcji. Przez emisję akcji (nowych) należy rozumieć nabycie (o charakterze konstytutywnym), z chwilą wpisu podwyższenia kapitału do rejestru przedsiębiorców KRS, praw udziałowych przez akcjonariuszy, którzy objęli akcje podwyższenia. Czynność objęcia akcji ma swoją podstawę w konkretnej uchwale walnego zgromadzenia akcjonariuszy o podwyższeniu kapitału zakładowego.
Objęcie nowych akcji może nastąpić w drodze:
1) złożenia oferty przez spółkę i jej przyjęcia przez oznaczonego adresata;
przyjęcie oferty następuje na piśmie pod rygorem nieważności (subskrypcja prywatna),
2) zaoferowania akcji wyłącznie akcjonariuszom, którym służy prawo poboru (subskrypcja zamknięta),
3) zaoferowania akcji w drodze ogłoszenia zgodnie z art. 440 § 1 KSH, skierowanego do osób,
którym nie służy prawo poboru (subskrypcja otwarta).
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż objęcie wszystkich akcji nowej emisji stanowi subskrypcję
podwyższonego kapitału zakładowego spółki.
Subskrypcja prywatna stanowi umowę zawieraną pomiędzy
spółką a określonym inwestorem, która dochodzi do skutku, z zastrzeżeniem zachowania formy
pisemnej (pod rygorem nieważności), w drodze złożenia przez spółkę oferty i przyjęcia jej
przez akcjonariusza (tzw. umowa o objęcia akcji/umowa subskrypcyjna).
Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996 r., sygn. akt III CKN 4/96 „Objęcie akcji kolejnej
emisji przez osobę trzecią, wskazaną przez organ spółki, przy jednoczesnym wyłączeniu dotychczasowych
akcjonariuszy od poboru tych akcji, następuje w trybie indywidualnej umowy”.
Treść umowy subskrypcyjnej kształtowana jest przez jej strony (jej treść precyzuje uchwała walnego
zgromadzenia akcjonariuszy spółki), przy czym istotny element tej oferty w postaci ustalenia ceny
emisyjnej akcji może być pozostawiony do decyzji zarządu albo rady nadzorczej. Przepisy KSH nie wskazują
na konieczność zamieszczenia w uchwale zapisu o tym, do kogo jest adresowana oferta objęcia akcji, jednakże
wydaje się, iż oznaczenie adresata oferty wprost w treści uchwały albo też upoważnienie zarządu do zaoferowania
akcji wybranemu przez siebie konkretnemu inwestorowi (inwestorom) jest niezbędne, gdyż oferta bez oznaczenia jej
adresata byłaby niekompletna.
Nie jest możliwe złożenie nowej oferty przez jej adresata (potencjalnego inwestora), gdyż ww. przepis wyraźnie
przewiduje, iż spółka składa ofertę. Nie oznacza to niemożliwości, negocjacji co do istotnych postanowień umowy
subskrypcyjnej. Negocjacje są powinny się odbyć przed podjęciem uchwały przez walne zgromadzenie. Konsekwentnie,
również jeżeli inwestor przyjmie ofertę z zastrzeżeniem jej zmiany lub uzupełnienia, subskrypcja nie będzie skuteczna.
Wyjściem z takiej sytuacji jest podjęcie przez walne zgromadzenie nowej uchwały precyzującej ofertę, z uwzględnieniem
wynegocjowanego stanowiska. Przepisy KSH określiły również istotne postanowienia umowy subskrypcyjnej, które w
przeważającej mierze powtarzają obligatoryjne postanowienia ww. uchwały, dodając m.in. termin wpłaty obejmowanych
akcji oraz zgodę subskrybenta na brzmienie statusu spółki. KSH zastrzega jedynie, aby objęcie akcji na mocy tej
umowy nie było uzależnione od warunku lub terminu (art. 431 § 6 KSH).
Podkreślić trzeba, iż samo objęcie akcji (umowę o objęciu) odróżnić należy od konstytutywnego nabycia praw udziałowych,
do którego dochodzi dopiero z chwilą wpisu podwyższenia do KRS.
Najczęściej subskrypcja prywatna wykorzystywana jest w sytuacji, gdy zainteresowany dołączeniem do grona dotychczasowych
akcjonariuszy jest inwestor finansowy lub wręcz strategiczny.
Ustawa nie ogranicza możliwości spółki skierowania oferty do więcej niż jednego z oznaczonych adresatów, może też być
kierowana do akcjonariusza spółki, któremu spółka pragnie zaoferować większy pakiet akcji niż wynikałoby to z przysługującego
mu prawa poboru. Z powyższego wynika zatem, iż inwestorem obejmującym akcje w ramach subskrypcji prywatnej może być:
a) osoba trzecia lub
b) jeden z akcjonariuszy spółki.
W pierwszym przypadku (a) konieczne jest wcześniejsze pozbawienie wszystkich akcjonariuszy spółki
prawa poboru akcji nowej emisji (art. 433 § 2 KSH).
W drugim przypadku (b) prawo poboru nie może jednak zostać wyłączone - w stosunku do danego akcjonariusza (strony ww. umowy
zawieranej ze spółką). Takie działanie spółki (tj. pozbawienie prawa poboru akcji wszystkich akcjonariuszy za wyjątkiem jednego
lub niektórych z nich) wydaje się dopuszczalne (jeśli tylko spełnione zostały wszystkie przesłanki zawarte w art. 433 § 2 KSH).
Z treści tego przepisu nie wynika bowiem, iż pozbawionymi prawa poboru każdorazowo muszą być wszyscy akcjonariusze spółki.
Powyższy pogląd wyrażono także w orzecznictwie (wyrok z dnia 13 maja 2004 r. V CK 452/2003 Glosa, 2/2005, w którym sąd
stwierdził, iż możliwe jest wyłączenie prawa poboru tylko na rzecz niektórych akcjonariuszy danej spółki, a - wynikający
z art. 20 kodeksu spółek handlowych - wymóg równego traktowania wszystkich akcjonariuszy nie ma charakteru bezwzględnego).
Podwyższenie kapitału zakładowego może być dokonane dopiero po całkowitym wpłaceniu co najmniej dziewięciu dziesiątych
dotychczasowego kapitału zakładowego. Zakaz podwyższenia kapitału zakładowego przed wpłaceniem co najmniej 9/10
dotychczasowego kapitału należy rozumieć w ten sposób, że dopóki przesłanka ta nie jest spełniona, nie jest dopuszczalny
wpis podwyższenia kapitału.
Uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego nie może być zgłoszona do sądu rejestrowego po upływie sześciu miesięcy od dnia jej powzięcia.
